Kinh doanh thông tin tín nhiệm từ lâu đã không còn xa lạ trên thế giới. Hầu hết các nước phát triển và trong khu vực Đông Nam Á đã có các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực này.

Tuy nhiên tại VN, khái niệm trên vẫn còn rất mới mẻ và loại hình kinh doanh này mới chỉ ở bước khởi đầu.

Tổ chức sự kiện, dịch vụ tổ chức sự kiện, công ty tổ chức sự kiện

Khả năng định mức tín nhiệm doanh nghiệp ở VN còn hạn chế.

Cho đến nay, VN mới có hai doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực trên là Công ty Thông tin tín nhiệm và Xếp hạng doanh nghiệp (C&R) - được tách ra từ Công ty Giải pháp VN năm 2004 và Trung tâm đánh giá tín nhiệm Vietnamnet (CRV) - chỉ vừa đi vào hoạt động ngày 4/6 vừa qua.

Những dịch vụ chủ yếu của C&R là cung cấp thông tin tín nhiệm, xếp hạng tín nhiệm doanh nghiệp và điều tra thị trường theo ngành kinh tế. Trong khi đó, dù mới ra đời, tham vọng của CRV cũng không hề nhỏ khi tuyên bố cung cấp khá nhiều dịch vụ liên quan như thu thập thông tin, đánh giá xếp hạng, định mức tín nhiệm doanh nghiệp. Ngoài ra, CRV cũng dự định tư vấn, hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tạo dựng uy tín trên thị trường, xây dựng thương hiệu có sức cạnh tranh...

Đối tượng phục vụ chính của C&R và CRV là các nhà đầu tư, các doanh nghiệp hay hệ thống các ngân hàng trong nước và quốc tế. Thông tin tín nhiệm và đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp là một loại hình kinh doanh đặc biệt, liên quan mật thiết đến hình ảnh và uy tín của các doanh nghiệp. "Nguyên tắc hoạt động của C&R là những thông tin đưa ra phải hoàn toàn mang tính khách quan và được điều tra trực tiếp trên nguyên tắc ý thức trách nhiệm như của chính mình", ông Lê Quốc Quân, Giám đốc điều hành C&R nhấn mạnh.

Kinh doanh thông tin tín nhiệm thường bao gồm hai dịch vụ chính là cung cấp thông tin tín nhiệm doanh nghiệp và đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp.
Để có thể đánh giá được doanh nghiệp, các công ty phải dựa trên hai chỉ tiêu là tài chính và phi tài chính.

Trong quá trình xây dựng các chỉ tiêu, cả C&R và CRV đều tham khảo đánh giá của các tổ chức định giá tín nhiệm lớn nhất trên thế giới là Standard & Poor's, Moody's và Equifax.. và xây dựng được hệ thống đánh giá riêng, phù hợp với điều kiện của VN. Theo đó, hơn 100 chỉ tiêu tính điểm và các phương pháp kiểm tra chéo phức tạp để có thể đưa tới việc xếp hạng từ AAA, AA, BB...cho mức độ tín nhiệm của doanh nghiệp.

Chỉ tiêu tài chính bao gồm các con số về vốn, vòng vay, khả năng thanh toán, tín dụng, thua lỗ...Chỉ tiêu phi tài chính gồm những thông tin liên quan tới giám đốc, ISO, thương hiệu, hay nhân sự, những tai tiếng, uy tín trên thương trường...Sau đó, những chi tiêu tài chính sẽ được lượng hoá, còn những chỉ tiêu phi tài chính sẽ qua sự định giá của các chuyên gia trong ngành.

Theo ông Phan Thế Hải, Giám đốc CRV, việc cung cấp những thông tin và đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp có vai trò quan trọng trong việc minh bạch hoá nền kinh tế. Thực tế đã cho thấy, do không kiểm soát tốt quá trình phát triển, nhiều tập đoàn lớn trên thế giới như Worldcom hay Enron đã phải phá sản sau hàng chục năm tồn tại. Ở VN, cũng không ít trường hợp các doanh nghiệp được coi là hàng đầu như Dệt Long An, Epco, Minh Phụng... phải phá sản. Sự sụp đổ của các tập đoàn lớn đã để lại hậu quả kinh tế, xã hội rất nặng nề và phải mất nhiều năm sau mới khắc phục hết. "Đây chính là những lý do để những công ty kinh doanh thông tin tín nhiệm ra đời" - ông Hải nhận định.

Tuy nhiên, hiện vẫn có không ít ý kiến còn hoài nghi về độ tin cậy của loại hình kinh doanh trên. Ông Võ Trí Thành, Trưởng ban Nghiên cứu Chính sách Hội nhập kinh tế Quốc tế (Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương), cho rằng, khi nói đến vấn đề minh bạch hoá thông tin tức là đã liên quan đến quyền của doanh nghiệp. "Vì lý do kinh doanh, nhiều doanh nghiệp chưa muốn tiết lộ một thông tin nào đó. Không phải họ làm ăn không chính đáng mà họ dự định sẽ công bố vào một thời điểm nào đó thích hợp hơn" - ông Thành nghi ngại.

Cũng theo ông Thành, những chỉ tiêu và năng lực đánh giá tín nhiệm còn rất mới mẻ và cần thời gian kiểm chứng xem có phù hợp với VN hay không. Ông cho rằng, nếu không cẩn trọng, việc đánh giá hay cung cấp thông tin tín nhiệm có thể khiến cho các doanh nghiệp trở nên hoang mang và đẩy họ vào thế bất lợi trước các đối tác khác. Trên thực tế ở các nước khác, việc đánh giá thông tin tín nhiệm doanh nghiệp không phải là không có sai sót. Ngay cả Moodys hay Standard & Poor - những tập nổi tiếng thế giới trong những lĩnh vực trên- cũng phải thừa nhận rằng, khi đánh giá 1.000 doanh nghiệp mà đạt tới hệ số tín nhiệm A, vẫn có tới 0,2% doanh nghiệp bị phá sản.

Đồng ý với quan điểm này, ông Quân cho biết, sau một thời gian dài hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh thông tin tín nhiệm, C&R vẫn cần khoảng 20 năm nữa để thể nghiệm "trên da trên thịt" của nền kinh tế VN mới có thể có những tiêu chuẩn xếp hạng ngang tầm khu vực và thế giới.

Đại diện một doanh nghiệp của VN khi trao đổi với VnExpress cũng chia sẻ những nghi ngại như trên. "Tôi cho rằng, đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp cũng giống như con dao hai lưỡi. Một mặt nó có thể giúp doanh nghiệp nâng cao uy tín, tạo lập thương hiệu trên thương trường. Nhưng nếu thông tin thu thập không đầy đủ, đánh giá không khách quan thì có thể ảnh hưởng xấu đến hình ảnh của doanh nghiệp và công việc kinh doanh của họ...", vị đại diện trên nói thêm.

Không những thế, việc đánh giá tín nhiệm đòi hỏi các doanh nghiệp phải có trách nhiệm cung cấp đầy đủ, chính xác những tài liệu, thông tin về tình hình tài chính và phi tài chính trong phạm vi của mình theo yêu cầu của tổ chức đánh giá. Ngoài ra còn phải tạo điều kiện cho cán bộ đánh giá trong quá trình kiểm tra, thẩm định lại thông tin một cách chính xác. Song, các doanh nghiệp VN phần lớn đều có xu hướng che giấu sự thật về bản thân mình, khuếch trương những điểm tốt, mặt mạnh, che giấu thông tin tài chính thực và những hạn chế của mình. Đây cũng là một khó khăn lớn của các công ty kinh doanh thông tin tín nhiệm.

Tuy nhiên, kinh doanh thông tin tín nhiệm cũng được xem là có nhiều triển vọng phát triển ở VN - nhất là khi thời điểm VN gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đang đến gần. Theo ông Hải, trong xu thế hội nhập, tham gia vào sân chơi toàn cầu theo thông lệ của WTO, “biết mình, biết ta” là một trong những yếu tố quan trọng để thành công. "Mình tự đánh giá mình là chuyện ngày xưa, còn để hiểu mình một cách khách quan, độc lập, cần phải có một tổ chức đánh giá chuyên nghiệp, bài bản", ông nhấn mạnh.

Sau một thời gian hoạt động, dù số lượng không nhiều nhưng những hợp đồng mà C&R nhận được cũng cho thấy các doanh nghiệp VN cũng bắt đầu có sự quan tâm tới lĩnh vực này. Tính đến nay, C&R đã cung cấp rất nhiều báo cáo tín nhiệm cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước. Còn CRV dù chỉ mới thành lập chưa được 1 tháng nhưng đến nay cũng đã nhận được gần 10 hợp đồng yêu cầu cung cấp thông tin đánh giá tín nhiệm của các khách hàng khắp cả nước.

Trên thế giới, mô hình kinh doanh thông tin tín nhiệm đã có từ rất lâu. Ngay từ năm 1909, Công ty John Moodys của Mỹ đã bắt đầu việc xếp hạng các trái phiếu đường sắt ở nước này. Một năm sau đó, Moody’s bắt đầu xếp hạng các trái phiếu công nghiệp và tiện ích công cộng. Ngày nay, Moodys vẫn là một tổ chức đánh giá tín nhiệm lớn, có uy tín trên thế giới và có hệ thống chi nhánh rộng lớn với khoảng 2.500 nhân viên làm việc trên mạng lưới công ty ở gần 20 quốc gia lớn nhỏ trên toàn cầu. Ngoài Moodys, thế giới cũng chứng kiến sự ra đời và hoạt động thành công của nhiều tập đoàn nổi tiếng khác trên thế giới như Standard & Poors, Fitch’s hay Duff & Phelps...

Khu vực Đông Nam Á cũng được biết đến như khu vực tham gia khá sớm vào lĩnh vực này. Từ năm 1982, Philippines đã thành lập trung tâm đánh giá tín nhiệm của mình. Tiếp sau đó năm 1991 là Malaysia, 1993 là Thái Lan và năm 1995 là Indonesia.